مقدمه
اگر کسبوکار دیجیتال شما در ایران فعال است، حتماً با یک چالش مهم روبرو شدهاید. از یک طرف، برای دیده شدن در گوگل و جذب مخاطبان بینالمللی، نیاز به هاست و زیرساخت خارجی دارید. از طرف دیگر، محدودیتهای اینترنت کشور ممکن است دسترسی به همین زیرساخت را مختل کند.
این دقیقاً همان نقطهای است که ما در این مقاله میخواهیم به آن بپردازیم. تصمیمگیری اشتباه در مورد معماری دامنه و هاست میتواند هم سئوی شما را به طور کامل نابود کند و هم دسترسی کاربران ایرانی به کسبوکار شما را قطع کند.
ما در ادامه یک راهکار عملی و تستشده را بررسی میکنیم که هدف آن همزمان دو هدف مهم را محقق میکند: حفظ سئوی شما و اعتبار گوگل، و در عین حال، تضمین دسترسی کاربران ایرانی حتی در شرایطی که با اینترنت ملی روبرو هستیم.
اینترنت ملی: چیزی فراتر از کندی
بسیاری از کسبوکارها اینترنت ملی را صرفاً به عنوان یک مشکلِ "کندي" یا "فیلترینگ" میبینند. اما واقعیت این است که این نگاه، درک درستی از وضعیت ارائه نمیدهد. در یک سناریوی اینترنت ملیِ ایزوله، ما با شرایطی روبرو هستیم که ارتباط ایران با اینترنت جهانی به صورت دوطرفه قطع میشود. کاربران داخلی دیگر به سرورهای خارجی دسترسی نخواهند داشت و رباتهای گوگل هم نمیتوانند به سرورهای داخل کشور دسترسی پیدا کنند. در نتیجه، حتی سیستمهای DNS داخلی هم قادر به شناسایی و پاسخگویی به سرورهای مرجع خارجی نیستند.
این شرایط به این معنی است که هر طراحی زیرساختی که بر اساس فرضِ "اتصال نسبی" به اینترنت جهانی بنا شده باشد، به احتمال زیاد شکست خواهد خورد.
دو راهکار رایج، اما هر دو با مشکلاتی همراه هستند
معمولاً دو راهکار اصلی برای حل این چالش پیشنهاد میشود:
- استفاده از هاست خارجی: این روش مزایایی مانند دسترسی کامل رباتهای گوگل و سئوی سالم دارد. اما نقطه ضعف اساسی آن این است که در صورت بروز اینترنت ملی، سایت شما برای کاربران ایرانی و حتی خودتان غیرقابل دسترس خواهد شد و در عمل کسبوکار شما فلج خواهد شد.
- استفاده از هاست داخلی: این روش، دسترسی پایدار کاربران ایرانی را تضمین میکند و کنترل بیشتری بر زیرساخت در شرایط بحرانی به شما میدهد. اما در مقابل، گوگل به سرورهای داخلی دسترسی نخواهد داشت که این موضوع منجر به افت رتبه، کاهش تعداد صفحات ایندکس شده و حتی حذف تدریجی سایت از نتایج جستجو میشود.
ایدههایی که در عمل با شکست مواجه میشوند
برخی نیز به دنبال راه حلهای ترکیبی هستند، مانند استفاده همزمان از نیمسرور داخلی و خارجی. این ایده در نگاه اول جذاب به نظر میرسد (مثلاً استفاده از دو DNS، یکی در ایران و یکی در خارج از کشور). اما در عمل، DNS اینگونه کار نمیکند. Resolver (محل دریافت آدرس IP) فقط یکی از دو سرور را انتخاب میکند و نتیجه این اتفاق، ناپایداری و قطع و وصلهای تصادفی در دامنه شما خواهد بود. این وضعیت از نظر سئو، حتی بدتر از انتخاب یکی از دو گزینه قبلی است.
راهکار دیگری هم استفاده از DNS Overriding یا Geo DNS است که در تئوری میتواند بر اساس موقعیت جغرافیایی کاربر، IP متفاوتی را ارائه دهد. اما این راهکار در شرایط ایران، نیاز به وابستگی به Providerهای خاص (مانند NS1 یا Route53 پیشرفته) دارد و در نهایت در صورت قطع ارتباط بینالمللی، از کار میافتد. این روش برای اروپا و آمریکا مناسب است، اما برای ایران قابل اتکا نیست.
راهکار پایدار: معماری دو دامنه با Canonical
بهترین راهکار، پذیرش واقعیتهای سیاسی و شبکهای است و به جای مبارزه با آنها، دور زدنشان. پیشنهاد ما، استفاده از یک معماری دو دامنه است که بر اساس اصل "یک دامنه برای گوگل، یک دامنه برای ایران — با یک مغز واحد" بنا شده است.
ساختار پیشنهادی:
- دامنه بینالمللی (Primary): به عنوان مثال
ddmc.globalکه روی هاست خارج از ایران میزبانی میشود و نقش اصلی در حفظ سئو و اعتبار گوگل را ایفا میکند. این دامنه منبع اصلی Canonical نیز خواهد بود. - دامنه ملی (Secondary): به عنوان مثال
ddmc.irکه روی هاست داخلی میزبانی میشود و وظیفه تضمین دسترسی کاربران داخلی را بر عهده دارد. این دامنه هیچ تلاشی برای رقابت در سئو نخواهد داشت.
چرا دامنه مهم است؟
برخلاف تصور رایج، گوگل به پسوند دامنه (مانند .com، .net، .io یا .global) اهمیت ویژهای نمیدهد. آنچه واقعاً مهم است، Canonical، بکلینک پروفایل، سطح اعتبار Search Console و یکپارچگی محتوا است.
تنظیم Canonical: سنگ بنای این معماری
Canonical به گوگل میگوید: "نسخه اصلی این محتوا کجاست؟" قانون اصلی این است که هر دو دامنه به دامنه خارجی ارجاع داده شوند. به عبارت دیگر، هر صفحه در دامنه داخلی باید با استفاده از تگ canonical به نسخه متناظر خود در دامنه خارجی اشاره کند.
استفاده از Canonical پویای مبتنی بر IP یا معکوس، توصیه نمیشود.
کنترل نسخههای منطقهای با hreflang
برای جلوگیری از برداشت Duplicate Content توسط گوگل، از تگ hreflang استفاده کنید:
- دامنه داخلی:
fa-IR - دامنه خارجی:
x-default
این تنظیم به گوگل اعلام میکند که محتوا یکی است، اما هدف جغرافیایی آن متفاوت است و هیچ رقابتی بین نسخهها وجود ندارد.
استراتژی Search Console
مدیریت دو دامنه در Search Console نیز نیازمند دقت است. دامنه خارجی باید به عنوان Property اصلی در نظر گرفته شود، Sitemap اصلی نیز در آنجا ثبت شود و تمام تلاشهای سئو روی آن متمرکز شوند. دامنه داخلی صرفاً برای مانیتورینگ استفاده شود و نباید URL های آن به صورت فعالانه Submit شوند یا لینکسازی در آن انجام شود.
اهمیت یکپارچگی محتوا
در این معماری، حتی یک تفاوت جزئی 5 درصدی در محتوا میتواند مشکلساز شود. بهترین روش، استفاده از یک Repository محتوا، پیادهسازی CI/CD برای Deployment همزمان و همچنین Sync کامل دیتابیس یا خروجی HTML است. دامنه داخلی نباید به عنوان یک آزمایشگاه محتوا در نظر گرفته شود.
رفتار گوگل در شرایط مختلف
در اینترنت آزاد، گوگل هر دو دامنه را میبیند و با توجه به تگ Canonical، اعتبار را به دامنه خارجی اختصاص میدهد و رتبهها نیز روی آن تثبیت میشوند. اما در شرایط اینترنت ملی، گوگل دامنه داخلی را نمیبیند و دامنه خارجی همچنان ایندکس میشود. این دقیقاً همان هدفی است که معماری ما دنبال میکند: ایجاد یک سیستم امن در برابر قطعی ارتباط.
اشتباهاتی که باید از آنها اجتناب کرد
برخی اشتباهات رایج وجود دارد که باید از آنها دوری کنید، مانند:
- ریدایرکت 301 از دامنه داخلی به خارجی
- تغییر Canonical بر اساس موقعیت کاربر
- استفاده از CDN خارجی روی دامنه داخلی
- لینکسازی به دامنه داخلی
- تولید محتوای متفاوت
جمعبندی: بقا در برابر رشد
این راهکار یک ترفند نیست، بلکه پاسخی است به یک محدودیت ساختاری. در محیطی که اینترنت میتواند هر لحظه مرزهای خود را تغییر دهد:
- دامنه خارجی = فرصت رشد
- دامنه داخلی = تضمین بقا
- Canonical = مغز تصمیمگیرنده
کسبوکارهایی که این واقعیت را زودتر بپذیرند، نه تنها از آسیبهای احتمالی جلوگیری میکنند، بلکه از رقبای خود نیز پیشی میگیرند. این معماری برای دور زدن سیستم نیست، بلکه برای دوام آوردن در برابر آن است.